پرواز بر فراز آشیانه فاخته (One Flew Over The Cuckoo’s Nest, 1975 )

کارگردان: میلوس فورمن، بازیگران: جک نیکلسون، میچل بریمن و …

فیلم بر اساس رمان «پرواز بر فراز آشیانه فاخته» نوشته کن کیسی منتشر شده در سال ۱۹۶۲ ساخته شد.

پرواز بر فراز آشیانه فاخته با نمایی سرد و تاریک از گرگ و میش یک روز صبح شروع می‌شود. از دوردست نور چراغ ماشینی دیده می‌شود که سرنشین مهمی را حمل می‌کند. در بیمارستان بیماران بی‌اطلاع از تغییری که قرار است در زندگی‌شان ایجاد شود، در حال خر و پف کردن هستند. از همان نماهای ابتدایی فضای بیمارستان به عنوان مکانی ترسیم می‌شود که همه در خواب غفلت به سر می‌برند و همه‌چیز مثل خط ممتدی بدون فراز و فرود خبر از مرگ می‌دهد. مرگ هویت و آزادی…

آسایشگاه در فیلم به شکل مرموزی تجسم اعمال قدرت برای سر به راه کردن است، و پرستار «رچد» به عنوان مظهر آن شناخته می شود. پرستار «رچد» فردی است که از تمامی ابزارهای مجازی که اجتماع متمدن در اختیار او گذاشته برای سرکوب شور و شعور به اصطلاح روانی ها استفاده می کند.

محیط آسایشگاه طبق برنامه کاملاً زمان بندی شده اداره می شود. انضباطی که نتیجه برنامه های«رچد» است تا هر گونه شور و شوق زندگی سرمستانه را در بیماران بخشکاند. چهره­ های به ظاهر آرام بیماران نشان از روحی خسته و درمانده دارد که با کوچکترین جرقه ای آماده ی سوزاندند. و اما مورفی همان جرقه است. جرقه ای که از بدو ورودش، مواضع قدرت و پزشکان را به چالش می کشد؛ که آیا او دیوانه است یا ادای دیوانه ها را در می آورد؟ سوالی که تا انتهای فیلم نیز همچنان بی پاسخ می ماند. اما پاسخ این است که قدرت تنها فردی را سالم می داند که در مقابل اوامرش سر تسلیم فرود آورد و از اعتراض و اظهار نظر تهی باشد.

قدرت بی رحم سرکوبگر در قامت دیو شاخداری که از دماغ و دهنش دود بر می آید و سه شاخه دستش است، تصویر نشده است. پرستار ظریفی است که ظاهراً به حقوق بیمارها احترام می گذارد و می خواهد آن ها را به اجتماع برگرداند، اما در واقع اجتماعی را به جز بیمارستان برای آنها نمی پذیرد.

«میشل فوکو» در کتاب غنی (تاریخ جنون)، تیمارستان را به همراه نهادهای دیگری مثل زندان و … از جمله نهادهایی می داند که قدرت از طریق آنها به فرد عاصی انتقال یافته و او را به گونه ای می سازد که خود می خواهد. بی هیچ اراده و اختیاری…

«فوکو» با مترادف نهادن انضباط و قدرت به بررسی نقشی می پردازد که فرد از بدو تولد توسط پدر(به عنوان نماد نظم)، مدرسه، دارالتأدیب و… با آنها روبروست تا آنچه را که بر او می رود بی هیچ چون و چرایی بپذیرد و به بنده ای سر به راه تبدیل شود. فوکو رابطه پزشک / بیمار را رابطه ای می داند که در آن قدرت تحت لوای قانون و اختیاراتی که تمدن به آن داده، به اعمال اراده می پردازد.

پرواز بر فراز آشیانه ی فاخته مرز جنون را از نگاه ما جست و جو می کند. به راستی به چه کسی دیوانه می گوییم؟؟ افرادی که فقط دنیای دیگری را برای زندگی کردنشان می سازند و حتی بسیاری از آنها از ترس زندگی در جامعه ای که در آن زندگی می کنند خود را داوطلبانه به بیمارستان می سپارند؟

همانطور که در این فیلم میبینیم تقریبا همه بیماران خود داوطلبانه به آنجا رفته اند چون از دنیای واقعی ترس دارند و از موقعیت های آنها می ترسند. مک مورفی شخصی است که به تعدادی از این افراد جرات زندگی در جامعه را می دهد، جرات برای آزادی زندگی کردن…
پرواز بر فراز آشیانه ی فاخته شهوت مواضع قدرت برای دخالت در زندگی را به تصویر می کشد، شهوت همتاسازی و از بین بردن تنوع و تمایزهای انسانی….

منابع:
۱ – میشل فوکو، تاریخ جنون، ترجمه فاطمه ولیانی، نشر هرمس، تهران ۱۳۸۱
۲ – میشل فوکو فراسوی ساختگرایی و هرمنیوتیک، نوشته هیوبرت دریوس و پل رابینو، ترجمه حسین بشیریه، تهران، نشر نی، ۱۳۷۹
۳- ماهنامه فیلم، شماره ۲۸۱
۴- وبلاگ سینما مدرن

منتقد:
محل برگزاری:
تاریخ و زمان برگزاری:
ساعت
ظرفیت:
نفر
هزینه ثبت نام:
تومان