مقالات عمومی

مرکز روانشناسی هیلان

 چرا «نه گفتن» به بچه‌ها برایمان سخت می‌شود؟

چرا «نه گفتن» به بچه‌ها برایمان سخت می‌شود؟

 چرا «نه گفتن» به بچه‌ها برایمان سخت می‌شود؟


تا به حال پیش آمده که با اینکه می‌دانستید خواسته فرزندتان درست یا منطقی نیست، باز هم نتوانستید به او «نه» بگویید؟
در نگاه اول، این موقعیت نمونه‌ای از قاطع نبودن، بیش از اندازه مهربان بودن یا ضعف والدین به نظر می‌رسد؛
اما پشت پرده، نیروهای هیجانی نیرومندی در کارند که اجازه «نه گفتن» را به والدین نمی‌دهند.

یکی از این نیروها، ترس از دست دادن عشق کودک است.
در ذهن بسیاری از والدین، «نه» گفتن نه فقط رد یک خواسته، بلکه تهدیدی برای پیوند عاطفی که با فرزند خود دارند، تعبیر می‌شود.
ریشه این ترس اغلب به گذشته بازمی‌گردد؛ جایی که محبت در سایه اطاعت یا خوشحال نگه داشتن دیگران معنا پیدا کرده بود.

نیاز پنهان به تأیید و ارزشمندی مولفه‌ای کلیدی برای والدین است. وقتی کودک لبخند می‌زند، والد احساس می‌کند «کافی و خوب» است؛ احساسی که شاید در کودکی‌اش کمتر تجربه کرده باشد.
برای والدی که نیاز بالایی به ارزشمندی و «والد خوب بودن» دارد، «نه گفتن» فقط ایجاد محدودیت نیست، بلکه تهدیدی است برای تصویری که از خودش به عنوان یک «مادر/پدر مهربان و فداکار» دارد.

هم‌ذات‌پنداری افراطی با کودک باعث می‌شود والد به سرعت احساس ناکامی و اندوه نه شنیدن کودک را در خودش تجربه کند.
این شرایط، رنج‌های قدیمی والدین، حسرت‌ها و تجربه‌های ناکامی دوران کودکی آن‌ها را زنده می‌کند.

در این حالت، والدین از یک طرف با گریه و قهر کودک مواجه هستند و از طرف دیگر، ذهن ناآرامشان تجربه‌های تلخ گذشته را به طور ناهشیار تداعی می‌کند.
بنابراین، در چنین وضعیتی، ذهن ناخودآگاه راه آسان‌تر را انتخاب می‌کند: جلوگیری از تعارض، خشم و ناراحتی؛ حتی به بهای کنار گذاشتن مرزها.

ناتوانی در نه گفتن گاهی اوقات صرفاً یک ضعف مهارتی نیست. آنچه دیده می‌شود حاصل هم‌زمانی چند نیروی درونی است: ترس از دست دادن پیوند عاطفی، عدم تحمل تعارض، درهم‌تنیدگی عاطفی با رنج کودک و تصویر آرمانی از «والد خوب».
والد پیش از آن‌که در برابر کودک قرار گیرد، درون خود با ترس‌ها، نیازها و خاطراتش در حال مذاکره است. دیدن این مذاکره‌ پنهان، همان نقطه‌ای است که می‌تواند نگاه ما را به رابطه عمیق‌تر کند.

مربی مهد گفت بچه‌م بیش‌فعاله...

مربی مهد گفت بچه‌م بیش‌فعاله...

مربی مهد گفت بچه‌م بیش‌فعاله...
(یک برداشت اشتباه یا نشانه‌ای جدی؟)


گاهی والدین برای اولین بار از زبان مربی مهد یا معلم فرزندشان می‌شنوند:
« کودک شما بیش‌فعال است!»
این جمله می‌تواند نگرانی‌های زیادی را برای والدین را ایجاد کند، به‌ویژه وقتی کودک رفتارهایی مثل پرتحرکی، بی‌قراری یا حواس‌پرتی نشان می‌دهد.
اما آیا هر کودک پرجنب‌وجوشی، مبتلا به بیش‌فعالی است؟

واقعیت این است که بین انرژی طبیعی دوران کودکی و اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD)، تفاوت‌های مهمی وجود دارد.
بیش‌فعالی یک اختلال عصبی‌تحولی است که با دو گروه علامت اصلی شناخته می‌شود: بی‌توجهی و بیش‌فعالی-تکانشگری.
این علائم باید فراگیر، مزمن و مخرب باشند تا تشخیص‌پذیر باشند.

کودک بیش‌فعال تقریباً در تمام موقعیت‌ها:
• نمی‌تواند آرام بنشیند و دائماً در حال حرکت و بی‌قراری است.
• در تمرکز کردن و دنبال کردن دستورالعمل‌ها مشکل دارد.
• ممکن است چند کار را به طور همزمان شروع کند و هیچ‌کدام را به پایان نرساند.
• زیاد صحبت می‌کند و برای او کار سختی است که منتظر تمام شدن حرف دیگران بماند.
• با هر صدا یا محرکی حواس او پرت می‌شود و دوباره متمرکز شدن برای او سخت است.
• فراموش‌کاری و گم کردن وسایل اتفاقی است که مدام برای او می‌افتد.

اما کودک پرانرژی:
• تا اندازه‌ای می‌تواند خود را با شرایط محیط هماهنگ کند.
• اگر به او راهنمایی و کمک شود می‌تواند آرام و متمرکز بماند.
• در تمرکز و به یاد آوردن اطلاعات مشکل زیادی ندارد.

از طرفی، بسیاری از رفتارهایی که به اشتباه نشانه ADHD تصور می‌شوند، ممکن است ناشی از این موارد باشد:
اضطراب
مشکلات خواب
مشکلات پردازش حسی
اختلال یادگیری
سبک تربیتی نامناسب
یا حتی انرژی طبیعی کودک

✅ نشانه‌هایی که مربی یا معلم در محیط آموزشی مشاهده می‌کند، می‌تواند کاملاً معتبر و ارزشمند باشد؛ چون بسیاری از رفتارهای کودک، تنها در جمع همسالان یا موقعیت‌های ساختارمندی مثل کلاس درس خود را نشان می‌دهند.
اما مهم است که چنین هشدارهایی را با نگرانی زیاد یا واکنش‌های شتاب‌زده پاسخ ندهیم.
📌 تشخیص دقیق اختلالاتی مثل بیش‌فعالی، اختلال یادگیری و ... تنها با ارزیابی تخصصی و جامع توسط روان‌شناس یا روان‌پزشک کودک ممکن است.
📌 بدون این ارزیابی‌ها، برچسب زدن به کودک می‌تواند به رشد روانی و خودپنداره او آسیب بزند و اضطراب زیادی را به والدین تحمیل کند.
بنابراین اگر نگران رفتاری هستید که معلم یا مربی به آن اشاره کرده، بهتر است این نگرانی را جدی بگیرید؛ اما از مسیر درست و علمی آن را پیگیری کنید.


آیا شما هم با این موقعیت یا تجربه مواجه شده‌اید؟
آیا تا به حال درگیر تشخیص‌هایی شده‌اید که بعداً نادرست از آب درآمده‌اند؟
تجربه شما از این موقعیت‌ها چه بوده؟
شما چه واکنشی در این موقعیت‌ها دارید؟

اگر مدام با نوجوان‌تان درگیری دارید، این ۴ راهکار را از دست ندهید

اگر مدام با نوجوان‌تان درگیری دارید، این ۴ راهکار را از دست ندهید

"اگر مدام با نوجوان‌تان درگیری دارید، این ۴ راهکار را از دست ندهید"

در دوران نوجوانی، مغز هنوز در حال رشد است، به‌خصوص بخشی که با تنظیم هیجان و کنترل تکانه درگیر است.
از سوی دیگر، نیاز نوجوان به استقلال بیشتر می‌شود و همین باعث می‌شود گاهی تصمیم‌هایش با ارزش‌ها و انتظارات والدین در تضاد قرار بگیرد.
به همین دلیل، احتمال تنش، بحث و درگیری بین والد و نوجوان بالا می‌رود — حتی وقتی «نیت خوبی» دارید.
وقتی رابطه با نوجوان پر از دعوا و دلخوری می‌شود، فقط به‌خاطر «لجبازی نوجوان» نیست.
گاهی الگوهای رفتاری ما، ناخواسته باعث تشدید تنش می‌شوند.
اگر شما هم درگیر این چالش هستید و مدام درگیر دعوا می‌شوید، این ۴ نکته می‌تواند نقطه شروعی برای تغییر باشد.

۱. تغییر لحن، نه فقط کلمات!

حتی حرف‌های درست و نیت‌های خوب، وقتی با لحن تند یا دستوری گفته شوند، شنیده نمی‌شوند.
نوجوان اگر حس کند به آن‌ها و یا استقلال‌شان حمله شده است، واکنش دفاعی نشان می‌دهد.
لحن نرم، همراه با احترام و اعتماد، زمینه شنیده شدن را فراهم می‌کند.

۲. واکنش فوری نشان ندهید.

در لحظه خشم، گفت‌وگو معمولاً به نتیجه نمی‌رسد.
اگر نوجوانتان عصبی‌ست، پاسخ فوری شما احتمالاً به تنش دامن می‌زند.
کمی مکث، یا حتی گفتن جمله‌ای مثل «الان وقت خوبی برای حرف زدن نیست، بعداً ادامه می‌دیم» می‌تواند فضا را آرام‌تر کند.

۳. شنیدن واقعی، نه فقط گوش دادن!

آیا واقعاً به حرف نوجوانتان گوش می‌دهید؟ سعی می‌کنید زاویه دید او را بفهمید؟
یا فقط منتظرید نوبت‌تان برسد تا پاسخ دهید؟
نوجوان اگر حس کند واقعاً شنیده می‌شود، احتمال همکاری و آرامش در گفت‌وگو بیشتر می‌شود.

۴. یک نشانه داشته باشید!

گاهی یکی از والدین سریع‌تر تحت فشار قرار می‌گیرد یا واکنش شدیدتری نشان می‌دهد.
بهتر است بین خودتان علامتی تعیین کنید — یک اشاره، یک کلمه یا حتی یک تماس نگاه — که معنایش این باشد:
«الان وقت ورود من است، تو یک قدم عقب‌تر برو.»
این توافق ساده بین پدر و مادر، می‌تواند جلوی بسیاری از درگیری‌ها را بگیرد و به تعادل فضا کمک کند.

💬 شما چطور؟
تا به حال شده درگیر بحث‌های فرسایشی با نوجوان‌تان شوید؟
آیا بین شما و همسرتان راهی برای کمک متقابل در چنین شرایطی وجود دارد؟
شما چه راهکاری را پیشنهاد می‌کنید؟

آیا کمک‌های شما مانع رشد استقلال کودکتان می‌شود؟

آیا کمک‌های شما مانع رشد استقلال کودکتان می‌شود؟

آیا کمک‌های شما مانع رشد استقلال کودکتان می‌شود؟ (این ۳ نشانه را بشناسید)


گاهی کودک مکث می‌کند تا کاری را شروع کند.
شما جلو می‌روید و کفش را پایش می‌کنید، زیپ لباسش را می‌کشید یا قاشق را در دهانش می‌گذارید.
شما سعی دارید تا به او کمک کنید و حامی خوبی باشید.
اما ممکن است این حمایت‌ها دردسرساز شوند؟

گاهی نیت‌ ما از کمک کردن، عشق است. اما اگر این کمک‌ها بیش از حد و ناخواسته مانع استقلال کودک شود، ممکن است او را برای آینده‌ای وابسته و ناتوان آماده کنیم.
حالا از خودتان بپرسید:
«کمکی که می‌کنم، واقعاً به رشد فرزندم کمک می‌کند؟ یا فقط باعث راحتی لحظه‌ای ماست؟»
برای اینکه بفهمید کمک‌های شما تا چه اندازه مفید یا مداخله‌گر هستند، این ۳ نشانه را در خود بررسی کنید...

۱. خیلی سریع وارد عمل می‌شوید.
اگر کودک شما برای انجام کاری کمی مکث کند، آیا بی‌درنگ وارد عمل می‌شوید؟
این عجله در کمک کردن، یک پیام پنهان را به او می‌رساند:
«تو نمی‌توانی از پسش بربیایی، پس من باید جای تو انجامش بدهم.»
درحالی‌که این مکث‌ها، بخشی از فرایند یادگیری و تصمیم‌گیری کودک هستند.


۲. راهنمایی دائمی و بدون وقفه می‌کنید.
وقتی دائماً به کودک می‌گویید
«باید اینجوری انجامش بدی»، «الان باید این کارو بکنی، بعدش ..... »
او فرصت تجربه کردن نظم درونی، برنامه‌ریزی شخصی و حتی اشتباه کردن را از دست می‌دهد.
راهنمایی بیش از حد، مانع رشد خودکنترلی می‌شود.


۳. کارهایی را انجام می‌دهید که خودش می‌تواند انجام دهد.
شاید برای صرفه‌جویی در وقت یا از سر دلسوزی، ترجیح دهید خودتان لباسش را انتخاب کنید، خوراکی‌اش را در کیفش بگذارید یا کتاب‌هایش را جمع کنید.
اما با این کارها، فرصت تمرین مهارت‌های ابتدایی زندگی را از او می‌گیرید.
کودک برای رشد، به میدان تمرین نیاز دارد، نه فقط تماشای بازی بزرگ‌ترها!

رشد استقلال از کارهای ساده روزمره آغاز می‌شود؛
از اجازه دادن به کودک برای پوشیدن لباس، جمع‌کردن وسایل، و تصمیم‌گیری‌های کوچک متناسب با سنش.
همین تمرین‌های ابتدایی، پایه‌ای هستند برای مهارت‌های بزرگ‌تری مانند خودتنظیمی، مسئولیت‌پذیری و تصمیم‌گیری مستقل در سال‌های بعدی زندگی.
هر بار که به فرزندتان فرصتی برای عمل‌کردن می‌دهید، در حال ساخت آینده‌ای توانمندتر برای او هستید.

آیا موافقید؟!

شکاف علاقه: احتمالاً دیگران بیش از آنچه می‌پندارید، شما را دوست دارند.

شکاف علاقه: احتمالاً دیگران بیش از آنچه می‌پندارید، شما را دوست دارند.

شکاف علاقه: احتمالاً دیگران بیش از آنچه می‌پندارید، شما را دوست دارند. 

آیا می‌توان ذهن دیگری را دید؟

پس از یک گفت‌وگوی ساده، چند بار با خود گفته‌اید: «خیلی از من خوشش نیامد…» یا «مرا چندان دوست نداشت!»؟
اما این قضاوت‌ها بیشتر از آنکه بازتاب واقعیت باشند، معمولاً بازتاب اضطراب‌ها، خودانتقادی و دشواری ما در درک جنبه‌های مهربانِ ذهن دیگری‌اند.


«شکاف علاقه» به چه معناست؟

مفهوم «شکاف علاقه» به این گرایش ذهنی اشاره دارد: افراد پس از تعامل با دیگران، میزان علاقه و پذیرش آن‌ها را کمتر از میزان واقعی ارزیابی می‌کنند.
پژوهشی علمی نیز نشان داده است: دیگران معمولاً بیش از آنچه شما می‌پندارید، به شما علاقه‌مندند.
در آزمایش‌هایی که در محیط‌های دانشگاهی و اجتماعی انجام شد، شرکت‌کنندگان بارها پس از مکالمه با دیگران، اظهار می‌کردند: «او حتماً از من خوشش نیامده!»، در حالی‌که طرف مقابل آن‌ها را صمیمی، دلنشین و ارزشمند ارزیابی کرده بود.

چرا مهربانی دیگری را نمی‌بینیم؟
این شکاف می‌تواند ریشه در دشواری فرد در تصور پیچیدگی‌های ذهن دیگری داشته باشد؛ گویی ذهن دیگری در نظر او بی‌اعتنا، انتقادگر یا بی‌مهر است.
گاهی وقتی به خود انتقاد می‌کنیم و اضطراب‌های قدیمی در روابط پیشین‌مان را به روابط اکنون فرافکنی می‌کنیم، نمی‌توانیم علائم محبت و پذیرش دیگری را ببینیم.

دعوت به تجربه

بار دیگر که از گفت‌وگویی بیرون آمدید و با خود گفتید:
«حتماً به دلش ننشستم!»، لحظه‌ای مکث کنید…
و بپرسید:
«شاید اگر نسبت به ذهن او بیشتر کنجکاو باشم، پذیرش و علاقه‌ای را حس کنم که اکنون از من پنهان است.»

✨ ممکن است بیش از آنکه گمان می‌کنید، دیگران شما را می‌بینند، درک می‌کنند و دوست دارند.

📖 منبع:
Boothby, E. J., Cooney, G., Sandstrom, G. M., & Clark, M. S. (2018).
The liking gap in conversations: Do people like us more than we think?
Psychological Science, 29(11), 1742–1756.

آناتِ پس از جنگ (۱): آیا اینکه گاهی خود را نیازمند یاری دیگران احساس می‌کنی تا دوباره خود را بازیابی، نشانِ ضعف توست؟

آناتِ پس از جنگ (۱): آیا اینکه گاهی خود را نیازمند یاری دیگران احساس می‌کنی تا دوباره خود را بازیابی، نشانِ ضعف توست؟

آناتِ پس از جنگ (۱): آیا اینکه گاهی خود را نیازمند یاری دیگران احساس می‌کنی تا دوباره خود را بازیابی، نشانِ ضعف توست؟

پس از تجربه‌های دشواری نظیر استرس‌های ناشی از جنگ، ذهن و بدن ما به شیوه‌های پیچیده‌ای واکنش نشان می‌دهند. آیا درخواست کمک در چنین شرایطی، نشانه ضعف است یا یک پاسخ طبیعی و هوشمندانه؟

واکنش‌های طبیعی بدن در مواجهه با فشارهای روانی

در لحظات استرس، سیستم عصبی ما به حالت آماده‌باش در می‌آید. این فعال شدن، می‌تواند منجر به علائم فیزیکی (مثل تپش قلب یا تنش عضلانی) و روانی (مانند اضطراب یا بی‌قراری) شود. این یک پاسخ حفاظتی است که بدن ما برای بقا درپیش می‌گیرد.

ضرورت ارتباط انسانی

تحقیقات نشان می‌دهد که کیفیت روابط ما به‌ویژه در دوران تحول و شکل‌گیری شخصیت، تعیین‌کننده‌ی نحوه مواجهه ما با استرس است. انسان‌ها به طور ذاتی برای ارتباط و دلبستگی آفریده شده‌اند؛ این پیوندها، بستری برای تنظیم هیجانات ما فراهم می‌کنند.

هم‌تنظیمی: راهبرد ما برای انسجام و آرامش درونی

در روابط سالم، وقتی احساس نگرانی یا فشار روانی می‌کنیم، می‌توانیم از حمایت دیگران برای بازگرداندن آرامش استفاده کنیم. این فرآیند "هم‌تنظیمی" نام دارد؛ مکانیزمی که در آن، حضور و درک دیگری به ما کمک می‌کند تا وضعیت درونی‌مان را مدیریت کنیم.

 چرخه‌های تاب‌آوری و سازگاری

زمانی که این هم‌تنظیمی به درستی کار می‌کند، ما ظرفیت روان‌شناختی خود را برای مقابله با چالش‌های آینده افزایش می‌دهیم. یاد می‌گیریم که می‌توانیم به خود و دیگران اعتماد کنیم و این به ما کمک می‌کند تا سازگارتر و منعطف‌تر باشیم.

 وقتی تجربه، اعتماد را مختل می‌کند...

اما اگر تجربیات گذشته، به خصوص ناملایمات در روابط نزدیک، حس بی‌اعتمادی عمیقی را ایجاد کرده باشد، درخواست و پذیرش کمک دشوار می‌شود. ذهن ما ممکن است به طور ناهشیار هرگونه پیشنهاد کمک را به عنوان تهدید یا فریب تفسیر کند.

درخواست کمک: یک راهبرد اجتماعیِ هوشمندانه برای سلامت روان

بنابراین، درخواست کمک در زمان استرس و فشار نه تنها نشانه‌ٔ ضعف نیست، بلکه یک راهبرد هوشمندانه و کاملاً طبیعی برای مدیریت فشارها و بازسازی توانایی روان‌شناختی است. این یک اقدام انطباقی و مهم برای حفظ سلامت روانی در مواجهه با چالش‌های زندگی است.

در بحران، بچه‌ها به تنظیمات کارخانه برمی‌گردند

در بحران، بچه‌ها به تنظیمات کارخانه برمی‌گردند

" در بحران، بچه‌ها به تنظیمات کارخانه برمی‌گردند "

در شرایط تنش‌زا مانند بحران‌های اجتماعی، جنگ یا فقدان امنیت روانی، ممکن است کودک مجدداً به رفتارهایی بازگردد که تصور می‌کردید پشت سر گذاشته است؛ مثل استفاده از پستونک یا انگشت مکیدن. یا رفتارهای جدیدی را که یاد گرفته بودند کنار بگذارند؛ مثلاً با اینکه فرزندتان یاد گرفته بود که خودش به تنهایی غذا بخورد، دوباره از شما بخواهد که به او غذا بدهید یا دوباره بخواهد که در اتاق شما بخوابد، با اینکه جای خوابش را جدا کرده بودید
این اتفاق در روانشناسی با اصطلاح «بازگشت رشدی» شناخته می‌شود و نه تنها طبیعی است، بلکه در بسیاری از موارد، پاسخی سازگارانه نسبت به تهدیدهای روانی تلقی می‌شود.
اما چرا بچه‌ها به عقب برمی‌گردند؟
هنگامی که کودک احساس ناامنی، بی‌ثباتی یا ترس شدید را تجربه می‌کند، مغز او، به ویژه در سنین پایین، هنوز مهارت‌های خودتنظیمی پیچیده را در اختیار ندارد. در چنین شرایطی، کودک به رفتارهایی بازمی‌گردد که در مراحل اولیه‌تر رشد برای او حس امنیت و مراقبت را تداعی می‌کردند.
در واقع، مغز تلاش می‌کند تا به مرحله‌ای از رشد برگردد که در آن احساس امنیت بیشتری داشته است. پس، بازگشت رشدی تلاشی ناخودآگاه برای یافتن آرامش در دل بحران است.
اگر در شرایط پر‌تنش، بی‌ثبات و بحرانی فرزندتان به چنین رفتارهایی را از خود نشان داد، یادتان باشد که نباید چنین واکنش‌هایی از خود نشان بدهید:
تو که دیگر بزرگ شده‌ای!
این کار بچگانه را کنار بگذار!
این جمله ها ممکن است با نیت تربیت یا اصلاح رفتار کودک بیان شوند، اما در عمل، می‌توانند احساس شرم، ناکافی بودن و طردشدگی را در کودک تقویت کنند؛ امری که باعث تشدید اضطراب و تداوم رفتار بازگشتی خواهد شد.
پس چه باید کرد؟
۱. رفتار کودک را به عنوان یک پیام روانی از اضطراب تفسیر کنید، نه نافرمانی یا لجبازی: بازگشت رشدی، نوعی زبان غیرکلامی است که کودک به وسیله آن اعلام می‌کند «در حال حاضر، احساس امنیت ندارم».
۲. نیاز به امنیت او را تأمین کنید، اما بدون تثبیت دائمی رفتار: پاسخ‌دهی به این رفتارها، در کوتاه‌مدت به کودک اطمینان می‌دهد که شنیده و درک می‌شود؛ اما به تدریج، می‌توان او را با آرامش به روال رشدی طبیعی بازگرداند، بدون القای شرم یا سرزنش.
۳. شرایط محیطی را برای کاهش اضطراب تنظیم کنید: وجود روتین روزانه، کاهش مواجهه با اخبار ناگوار، تماس جسمی و عاطفی با والدین، و امکان بازی‌های آزاد، به مغز کودک فرصت بازسازی آرامش روانی را می‌دهند.
۴. از یک متخصص کمک بگیرید.
بازگشت به مراحل قبلی رشد در دوران بحران، نشانه‌ای از آسیب‌پذیری کودک نیست، بلکه سازوکاری درونی برای جبران خلأ امنیت است.
در مواجهه با این رفتارها، مهم‌ترین وظیفه والدین، نه اصلاح فوری رفتار، بلکه درک، پذیرش، و حمایت روانی هدفمند است.

چرا بچه‌ها ساعت‌ها بازی می‌کنند، اما از ۱۰ دقیقه درس فراری‌اند؟

چرا بچه‌ها ساعت‌ها بازی می‌کنند، اما از ۱۰ دقیقه درس فراری‌اند؟

چرا بچه‌ها ساعت‌ها بازی می‌کنند، اما از ۱۰ دقیقه درس فراری‌اند؟

اگر فرزندتان می‌تواند ساعت‌ها با تمرکز کامل مشغول بازی‌های کامپیوتری باشد، اما حتی ده دقیقه پشت میز درس نمی‌نشیند، شما تنها نیستید. این تجربه مشترک بسیاری از والدین است. اما پشت این تفاوت عجیب در تمرکز و انگیزه، دلایلی علمی و قابل فهمی وجود دارد:

۱. پاداش‌دهی فوری (Immediate Rewards):
بازی‌ها طوری طراحی شده‌اند که به محض انجام یک حرکت درست فیدبک و پاداش می‌دهند. در نتیجه مغز کودک با دوپامین (هورمون لذت) پاداش می‌گیرد. در حالی که پاداش درس خواندن – مثلاً نمره خوب یا رضایت معلم – ممکن است هفته‌ها یا ماه‌ها بعد به ثمر برسد.

۲. اهداف واضح و مشخص:
در بازی‌ها مسیر و هدف کاملاً روشن است؛ « کشتن رقیب، پیدا کردن الماس، برنده شدن، رفتن به مرحله بعد، یا جمع‌آوری امتیاز». اما در درس‌ هدف‌ها غالباً مبهم یا بلندمدت‌اند، و همین باعث می‌شود مغز کمتر برای آن‌ها انگیزه پیدا کند. قطعاً شما هم در دوره تحصیل خود بارها این سوال را پرسیده‌اید که «آخه من چرا باید هندسه بخونم؟ به چه دردم می‌خوره»

3. محرک‌های صوتی و بصری قوی:
صداهای پیروزی، گرافیک رنگارنگ، و حرکت‌های سریع بازی‌ها، مرکز توجه و هیجان مغز را به سرعت فعال می‌کند. در مقابل، محیط مطالعه اغلب یکنواخت و محروم از این تحریکات حسی است که باعث می‌شود مغز هیجان‌طلب بچه‌ها بیشتر با فضای گیم‌های اینترنتی همگام باشد.

۴. بدون ترس از قضاوت یا شکست:
در بازی، شکست بخشی از مسیر است و به‌راحتی می‌توان دوباره تلاش کرد. اما در مدرسه، ترس از نمره پایین، سرزنش یا قضاوت، احساس تهدید را در مغز فعال می‌کند.

۵. ورود آسان، بدون نیاز به مهارت اولیه:
بازی‌ها به شکلی طراحی می‌شوند که کودک با حداقل توانایی هم بتواند وارد شود و از همان ابتدا احساس موفقیت داشته باشد. اما درس‌ها معمولاً با چالش شروع می‌شوند که ممکن است احساس «ناتوانی» یا «اضطراب» را در کودک برانگیزد. مثلاً برای یادگیری خواندن و نوشتن کودک باید مجموعه‌ای مهارت‌های توجه و تمییز دیداری، شناخت الگوهای تصویری، مهارت دست‌ورزی، لوحه‌نویسی را بلد باشد و ضعف در هر کدام از آن‌ها می‌تواند روند یادگیری او را با مشکل مواجه کند.


مغز انسان ذاتاً به دنبال پاداش سریع، وضوح در هدف و احساس کنترل است. سیستم پاداش مغز در کودکان و نوجوانان هنوز در حال رشد است و همین باعث می‌شود آن‌ها نسبت به محرک‌هایی مثل بازی، واکنش‌های شدیدتری داشته باشند. در حالی که فعالیت‌های تحصیلی بیشتر بخش‌های شناختی بلندمدت مغز را درگیر می‌کنند که نیاز به تقویت تدریجی دارند.

---

چه می‌توان کرد؟

۱. تا حد امکان تجربه یادگیری را به سبک بازی‌ها طراحی کنید:
اهداف مشخص، بازخورد فوری، و مراحل قابل پیگیری در تکالیف، می‌توانند تجربه درس خواندن را جذاب‌تر کنند.

۲. زمان مطالعه را کوتاه و منقطع تنظیم کنید:
تمرکز طولانی برای مغز کودک سخت است؛ از تکنیک‌هایی مانند «۲۵ دقیقه مطالعه + ۵ دقیقه استراحت» استفاده کنید.

۳. به موفقیت‌های کوچک تحصیلی توجه کنید:
حتی یک تمرین درست یا یک خط زیبا را با تحسین و توجه فوری تقویت کنید.

۴. اضطراب تحصیلی را کاهش دهید:
با اشتباهات کودک با آرامش برخورد کنید؛ اجازه دهید بداند که «اشتباه کردن» بخشی از یادگیری است، نه شکست.

۵. از یک مشاور و روانشناس کودک کمک بگیرید تا با ارزیابی دقیق از شرایط شما و فرزندتان به رفع مشکل کمک کند.

Image

ساعات کاری

شنبه تا پنج شنبه از ساعت ۹ الی ۲۱

با ما تماس بگیرید

اینماد